Οι επιδημίες στο Θεάτρο


Ο λοιμός των Θηβών στον «Οιδίποδα Τύραννο» (περ. 428 π.Χ.) υπήρξε το πρώτο επιδημικό φαινόμενο που απασχόλησε το παγκόσμιο θέατρο. Ο Σοφοκλής θα ανακαλέσει την οδυνηρή πρόσφατη περιπέτεια του αποδεκατισμού του αθηναϊκού πληθυσμού όχι μόνο για να δημιουργήσει ένα δραματουργικό πυλώνα που, μαζί με το στοιχείο του χρησμού, στερεώνουν το μύθο της τραγωδίας ή, ακόμα, να επιτείνει την τραγικότητα, την εσωτερική δραματικότητα και να προκαλέσει το έλεος, το φόβο, την οργή και την από τραγωδίας ηδονή, αλλά για να σκιαγραφήσει ένα συμβολισμό, σύμφωνα με τον οποίο το ειδικό βάρος της ηθικής κάθε ατομικής πράξης και ευθύνης (πόσω μάλλον όταν πρόκειται για πράξη και ευθύνη εκ μέρους της εξουσίας), αναπόδραστα, μετακυλίεται και αποτιμάται σε ένα συλλογικό πεδίο (εν προκειμένω, σε αυτό της Πολιτείας).

     Αιώνες αργότερα, στο έμμετρο σατιρικό μονόπρακτο του  Γεωργίου Σουρή (1853-1919)  «Η Επιδημία», θα αποτυπωθεί η ατμόσφαιρα της Αθήνας του 1881, όταν η πόλη δοκιμαζόταν από την επέλαση επιδημίας κοιλιακού τύφου. Αποτολμώντας το παράδοξο, να αντλήσει χιουμοριστικό οίστρο μέσα από μια ζοφερή συνθήκη, και με όπλα τη πνευματώδη στιχουργική του δεινότητα και ένα τόνο αθώας ελαφρότητας, ο Σουρής, με την αριστοφανική παιδεία του, θα αποδείξει ότι η κωμωδία δεν είναι τίποτε άλλο από μία τραγωδία ανεστραμμένη.

     Το 1892 ο Γάλλος θεατρικός συγγραφέας Οctave Mirbeau (1948-1917) παρουσιάζει στο Théâtre Libre τη μονόπρακτη φάρσα του «L’Épidemie», με θέμα μία, φανταστική αυτή τη φορά, επιδημία τύφου που ενσκήπτει σε μία μικρή επαρχιακή πόλη, κατά τη διάρκεια της οποίας οι φορείς της τοπικής εξουσίας, αντί να αρθούν με αίσθημα ευθύνης στο ύψος των περιστάσεων, αναλώνονται σε συναλλαγές, σκευωρίες και τακτικισμούς. Πεσιμισμός, σαρκασμός, αποστροφή για τον «αγγελικά πλασμένο» αστικό μικρόκοσμο που επιβάλλεται μέσω του πολιτισμού του, χαρακτηρίζουν τη γραφή του Mirbeau, σε μία, άρρηκτα δεμένη με τις αναρχικές του ιδέες, προσπάθεια να αποδομήσει οποιαδήποτε παραδεδεγμένη αντίληψη για τη σχέση ατόμου-κοινωνίας και κάθε θεμελιακή ηθική.

     Το 1938 ο Antonin Artaud θα ανακινήσει με τρόπο εικονοκλαστικό τη θεματολογία της επιδημίας. Στο θεωρητικό έργο του «Το θέατρο και το είδωλό του» διατυπώνει ένα συλλογισμό μέσα στον οποίο ενσωματώνει, συνολικά, τη φιλοσοφία του θεάτρου του, αναδεικνύοντας την επιδημία όχι ως επέλαση του κακού, αλλά ως αναγεννητική δύναμη που λυτρώνει τον ασθενή και τον αποκαθαίρει από τα ίχνη της ασθένειας. «Όπως και η επιδημία έτσι και το θέατρο είναι φτιαγμένο για να σπάσει με τρόπο συλλογικό κάθε είδους αποστήματα» και για να δώσει στις κρίσεις την τελική λύση «είτε μέσω του θανάτου είτε μέσω της ίασης». Ο Artaud θεωρεί ότι τόσο το θέατρο όσο και η επιδημία ξεγυμνώνουν την ωμότητα που εδρεύει βαθιά μέσα στον άνθρωπο, «διαλύοντας συμπλοκές, εκλύοντας δυνάμεις, απελευθερώνοντας δυνατότητες· τώρα, αν αυτές οι δυνατότητες και οι δυνάμεις φαντάζουν ύπουλες, για αυτό ευθύνεται η ίδια η ζωή και όχι το θέατρο ή η επιδημία».

     Το 1970 ο Eugène Ionesco στο έργο του «Jeux de massacre» («Το παιχνίδι της σφαγής») περιγράφει την αστραπιαία διασπορά ενός επικίνδυνου ιού σε μία τοπική κοινωνία, γεγονός που, από τη μία, ενσπείρει τον τρόμο και την απόγνωση, από την άλλη, δίνει βήμα στους κάθε λογής δημοκόπους να εργαλειοποιήσουν την κρίση προς όφελός τους. Με αυτή την ύστερη δημιουργία του, όπου η παρουσία του θανάτου διατρέχει δίκην συμβόλου τη δράση, ο Ionesco απευθύνει, έκκληση στην ανθρωπότητα να αντιληφθεί το βαθύτερο νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης, της ίδιας της ζωής: «πεθαίνετε γιατί δεν κοιτάτε γύρω σας, γιατί δεν αφήνεστε στο μυστήριο της ζωής· έχετε καταληφθεί από το σύνδρομο burnout·δεν βλέπετε τίποτα γύρω σας, δεν ανοίγετε το πνεύμα σας και δεν αφήνεστε στο όνειρο· δεν αγαπάτε, αυτή είναι η αρρώστια που σας κατατρώει!».

  

Τελευταία τροποποίηση στιςΤρίτη, 17 Μάιος 2022 09:01
(0 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

« Μοναχικές παραστάσεις χωρίς "αύρα"

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Αρθρα

Θέατρο και Μέσα

Θέατρο και Μέσα

Η υγειονομική κρίση και η αναστολή κάθε είδους καλλιτεχνικής δραστηριότητας κινητοποίησε αρκετούς θεατρικούς οργανισμούς να θέσουν σε εφαρμογή τη δωρεάν ή έναντι συμβολικού αντιτίμου μετάδοση θεατρικών παραστάσεων μέσω διαδικτύου. Πρωτοβουλία καθόλα σεβαστή και επαινετέα, καθώς σε συνθήκες κατ’οίκον εγκλεισμού η διατήρηση μιας οποιασδήποτε μορφής επαφή με τα έργα του πολιτισμού μόνο ευεργετική θα μπορούσε να αποδειχθεί. Ωστόσο, αυτή η πρακτική που επισυμβαίνει μέσα σε ειδικές περιστάσεις, αναδεικνύει και ορισμένα πολιτικής υφής ζητήματα που, υπό «κανονικές» συνθήκες, παρακάμπτονται συστηματικά, όπως, για παράδειγμα, την αδυναμία πρόσβασης ενός σημαντικού μέρους του πληθυσμού (περίπου του 50%) στο μεγαλύτερο τμήμα της εγχώριας καλλιτεχνικής δραστηριότητας (αποτέλεσμα, αναμφίλεκτα, ενός ετεροβαρούς και ηχηρά μεροληπτικού σχεδιασμού της πολιτιστικής ζωής), την παντελή έλλειψη μιας δυναμικής στρατηγικής αποκέντρωσης της τέχνης στην περιφέρεια αλλά, επίσης, και την ίδια την ποιοτική αξία αυτών των, εκτάκτου ανάγκης, διαδικτυακά παρεχόμενων μεταδόσεων. Η συγκεκριμένη πρακτική, όμως, θέτει και πιο δομικά ζητήματα, όπως το κατά πόσο το θέατρο, σε μια εποχή τεχνολογικής υπερδιέγερσης, μπορεί, με τη συνδρομή ενός μέσου, να καταστεί αντικείμενο επικοινωνίας ή, ακόμα, το κατά πόσο, οικειοποιούμενο τις ιδιότητές του μέσου που το διακινεί, αφομοιώνεται από αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

Θεατρικά Περιοδικά

Θεατρικά Περιοδικά

Η ιστορία των ελεύθερων θεατρικών περιοδικών  και, εν γένει, του θεατρικού Τύπου στην Ελλάδα, πρέπει να αναζητηθεί αρκετά πίσω στο χρόνο. Μια πρώτη προσέγγιση αυτού του είδους περιοδικού Τύπου απαιτεί, παράλληλα, και έναν απαραίτητο διαχωρισμό σε συνάρτηση με τις στοχεύσεις, τη θεματολογία και τη γενικότερη φιλοσοφία των εκάστοτε εκδόσεων, καθώς επίσης και τη χαρτογράφηση των συνθηκών μέσα στις οποίες αποκρυσταλλώθηκε αυτό που ο θεατρικός, και όχι μόνο, κόσμος αντιλαμβανόταν ως φυσιογνωμία θεατρικού περιοδικού: την παρεμβατική παρρησία στα ζητήματα τέχνης, τη σκεπτόμενη στάση, την επαφή με την πρωτοπορία, την τόλμη να αρθρώσουν, ακόμη και σε δύσκολες περιόδους, ρηξικέλευθες απόψεις για επιστημονικά, ιδεολογικά και αισθητικά ζητήματα.

Διαβάστε περισσότερα

Μοναχικές παραστάσεις χωρίς

Μοναχικές παραστάσεις χωρίς "αύρα"

Η περίοδος της καραντίνας ανέδειξε την τάση να διατηρηθεί μια θερμοκρασία στη σχέση του κοινού με το θέατρο, και εν γένει με τις παραστατικές τέχνες, μέσω διαδικτυακών μεταδόσεων μαγνητοσκοπημένων παραστάσεων. Περιώνυμοι καλλιτεχνικοί οργανισμοί, εγχώριοι και ξένοι, επένδυσαν συστηματικά στη συγκεκριμένη πρακτική με σύνθετη στόχευση: το μετριασμό της οικονομικής αιμορραγίας που επέβαλε το υποχρεωτικό lockdown (σε όσες περιπτώσεις προβλεπόταν μετάδοση έναντι καταβολής συνδρομής), την παραμονή του φιλοθεάμονος κοινού σε μια κατάσταση εγρήγορσης (στο βαθμό που δεν παρακωλύεται το συνεχές της παρουσίας της τέχνης στη ζωή του), την άμβλυνση των ψυχολογικών επιπτώσεων που προκάλεσαν οι συνθήκες εγκλεισμού και κοινωνικής απομόνωσης.

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδημίες στο Θεάτρο

Οι επιδημίες στο Θεάτρο

Ο λοιμός των Θηβών στον «Οιδίποδα Τύραννο» (περ. 428 π.Χ.) υπήρξε το πρώτο επιδημικό φαινόμενο που απασχόλησε το παγκόσμιο θέατρο. Ο Σοφοκλής θα ανακαλέσει την οδυνηρή πρόσφατη περιπέτεια του αποδεκατισμού του αθηναϊκού πληθυσμού όχι μόνο για να δημιουργήσει ένα δραματουργικό πυλώνα που, μαζί με το στοιχείο του χρησμού, στερεώνουν το μύθο της τραγωδίας ή, ακόμα, να επιτείνει την τραγικότητα, την εσωτερική δραματικότητα και να προκαλέσει το έλεος, το φόβο, την οργή και την από τραγωδίας ηδονή, αλλά για να σκιαγραφήσει ένα συμβολισμό, σύμφωνα με τον οποίο το ειδικό βάρος της ηθικής κάθε ατομικής πράξης και ευθύνης (πόσω μάλλον όταν πρόκειται για πράξη και ευθύνη εκ μέρους της εξουσίας), αναπόδραστα, μετακυλίεται και αποτιμάται σε ένα συλλογικό πεδίο (εν προκειμένω, σε αυτό της Πολιτείας).

Διαβάστε περισσότερα