Θέατρο και Μέσα


Η υγειονομική κρίση και η αναστολή κάθε είδους καλλιτεχνικής δραστηριότητας κινητοποίησε αρκετούς θεατρικούς οργανισμούς να θέσουν σε εφαρμογή τη δωρεάν ή έναντι συμβολικού αντιτίμου μετάδοση θεατρικών παραστάσεων μέσω διαδικτύου. Πρωτοβουλία καθόλα σεβαστή και επαινετέα, καθώς σε συνθήκες κατ’οίκον εγκλεισμού η διατήρηση μιας οποιασδήποτε μορφής επαφή με τα έργα του πολιτισμού μόνο ευεργετική θα μπορούσε να αποδειχθεί. Ωστόσο, αυτή η πρακτική που επισυμβαίνει μέσα σε ειδικές περιστάσεις, αναδεικνύει και ορισμένα πολιτικής υφής ζητήματα που, υπό «κανονικές» συνθήκες, παρακάμπτονται συστηματικά, όπως, για παράδειγμα, την αδυναμία πρόσβασης ενός σημαντικού μέρους του πληθυσμού (περίπου του 50%) στο μεγαλύτερο τμήμα της εγχώριας καλλιτεχνικής δραστηριότητας (αποτέλεσμα, αναμφίλεκτα, ενός ετεροβαρούς και ηχηρά μεροληπτικού σχεδιασμού της πολιτιστικής ζωής), την παντελή έλλειψη μιας δυναμικής στρατηγικής αποκέντρωσης της τέχνης στην περιφέρεια αλλά, επίσης, και την ίδια την ποιοτική αξία αυτών των, εκτάκτου ανάγκης, διαδικτυακά παρεχόμενων μεταδόσεων. Η συγκεκριμένη πρακτική, όμως, θέτει και πιο δομικά ζητήματα, όπως το κατά πόσο το θέατρο, σε μια εποχή τεχνολογικής υπερδιέγερσης, μπορεί, με τη συνδρομή ενός μέσου, να καταστεί αντικείμενο επικοινωνίας ή, ακόμα, το κατά πόσο, οικειοποιούμενο τις ιδιότητές του μέσου που το διακινεί, αφομοιώνεται από αυτό.

     Το νέο περιβάλλον που έχει διαμορφωθεί από τη διευρυμένη χρήση τεχνολογιών, και κυρίως οπτικών μέσων, στη σκηνή, έχει ως επακόλουθο την άμβλυνση των διακρίσεων ανάμεσα στο ζωντανό και το τεχνητό, το ορατό και το μη ορατό, την «ανθρωπινότητα» μιας μορφής και τα χαρακτηριστικά μιας άλλης εικονικής. Η παρουσία του ερμηνευτή διαχωρίζεται από τη φυσική εικόνα του και δηλώνεται με ποικίλους τρόπους: το άκουσμα της φωνής, την απεικόνιση του προσώπου και της δράσης του σε ένα εκράν με τη διαμεσολάβηση κάμερας ή ενός συστήματος προβολής κ.ο.κ. Υπό αυτές τις συνθήκες, στην έννοια της «χωρικότητας» μιας παρουσίας προστίθεται εκείνη της «χρονικότητας», της απευθείας λήψης και μετάδοσης, του live, έτσι ώστε ένας ηθοποιός να θεωρείται παρών ακόμα και όταν δεν εμφανίζεται στο σκηνικό χώρο (η παρουσία, άλλωστε, δεν προϋποθέτει το ορατό σώμα).

     Αξιοποιώντας τις δυνατότητες της τεχνολογίας πολλοί δημιουργοί και καλλιτεχνικές ομάδες έχουν αποτολμήσει να προοικονομήσουν τη νέα εξέλιξη στο χώρο των παραστατικών τεχνών, όπου η ανθρώπινη παρουσία δεν θα κρίνεται πλέον απαραίτητη και, συχνότατα, θα υποκαθίσταται από τη live μετάδοση. Για παράδειγμα, η υπερβολή με την οποία η αμερικανική ομάδα Wooster Group χρησιμοποιεί φιλμικό υλικό αντί ζωντανούς ηθοποιούς, προκαλεί την αίσθηση ότι τα θεάματά της δεν είναι ζωντανά, αλλά προϊόντα μαγνητοσκόπησης.

     Είναι, λοιπόν, προφανές ότι όσο τα μέσα «εισβάλλουν» στο ανθρώπινο σώμα σε ποικίλες μορφές (εμφυτεύματα, ρομπότ, βηματοδότες, μικροεπεξεργαστές κ.λ.π.) τόσο κατακερματίζονται οι δυνατότητες της ανθρώπινης πρόσληψης και φαντασίας και οι παραδοσιακές παραστατικές φόρμες τίθενται στο περιθώριο. Η νέα εποχή της σύζευξης του θεάτρου με την τεχνολογία καθορίζεται από τη διαμεσικότητα. Έννοιες όπως «μετάνθρωπος» και «μεταδραματικό θέατρο» κατακλύζουν ολοένα και περισσότερο τις παραστατικές δημιουργίες, την ίδια στιγμή που οι διαφορισμοί ανάμεσα στη live παρουσία και τη μαγνητοσκοπημένη, το ανθρώπινο σώμα και τα ηλεκτρονικά πρόσθετα, τη σάρκινη παρουσία και τη cyborg performance μετριάζονται σημαντικά.

     Αναφορικά με την πολεμική που ασκείται κατά των μέσων για την ηγεμονική θέση που έχουν κατοχυρώσει στο θέατρο, αυτή αφορμάται κυρίως από το φόβο μιας πιθανής εξάλειψης του ανθρώπου από το επίκεντρο της σκηνικής δημιουργίας και τον τυχόν υποβιβασμό του σε χειριστή υπολογιστών και άλλων ηλεκτρονικών συσκευών. Ο PhilipAuslander στο πολύ σημαντικό πόνημά του «Liveness, performance in a mediatized culture» είναι κατηγορηματικός ως προς τον ανταγωνισμό που αναπτύσσεται ανάμεσα στο θέατρο και τα μέσα: «[…] Στο επίπεδο της πολιτιστικής οικονομίας, το θέατρο (συμπεριλαμβανομένης και της live περφόρμανς) και τα μέσα μαζικής επικοινωνίας δεν είναι συνεταίροι, αλλά ανταγωνιστές, και μάλιστα, όχι ισότιμοι. Είναι απόλυτα σαφές ότι το σύγχρονο πολιτισμικό οικοδόμημα έχει κορεστεί από τις εν γένει αναπαραστάσεις μεικτών μέσων και ιδιαίτερα από την τηλεόραση […]».

     Παρόλες τις αντικρουόμενες απόψεις σε σχέση με τον εμβολισμό του θεάτρου από την τεχνολογία, στο βαθμό που μια αποτίμηση των σχέσεων των σημείων και των αντικειμένων που λαμβάνουν χώρα στη σκηνή αποδεικνύει ότι ο εκάστοτε προγραμματιστής-συντονιστής μιας δημιουργίας δεν είναι παρά ένας άνθρωπος επιδεκτικός σε σφάλματα και παραλείψεις, ένας άνθρωπος που παρεμβαίνει, αναθεωρεί και επαναδιαπραγματεύεται απροκατάληπτα κατά τη διάρκεια του συντονισμού κάθε διαθέσιμης φυσικής ή τεχνολογικής δυνατότητας, ο φόβος για ενδεχόμενη μηχανοποίηση της θεατρικής πράξης μοιάζει, τουλάχιστον προς το παρόν, μακρινή.

 

 

 

Τελευταία τροποποίηση στιςΤρίτη, 17 Μάιος 2022 09:02
(0 ψήφοι)

Περισσότερα σε αυτή την κατηγορία:

Θεατρικά Περιοδικά »

Προσθήκη σχολίου

Βεβαιωθείτε ότι εισάγετε τις (*) απαιτούμενες πληροφορίες, όπου ενδείκνυται. Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Αρθρα

Θέατρο και Μέσα

Θέατρο και Μέσα

Η υγειονομική κρίση και η αναστολή κάθε είδους καλλιτεχνικής δραστηριότητας κινητοποίησε αρκετούς θεατρικούς οργανισμούς να θέσουν σε εφαρμογή τη δωρεάν ή έναντι συμβολικού αντιτίμου μετάδοση θεατρικών παραστάσεων μέσω διαδικτύου. Πρωτοβουλία καθόλα σεβαστή και επαινετέα, καθώς σε συνθήκες κατ’οίκον εγκλεισμού η διατήρηση μιας οποιασδήποτε μορφής επαφή με τα έργα του πολιτισμού μόνο ευεργετική θα μπορούσε να αποδειχθεί. Ωστόσο, αυτή η πρακτική που επισυμβαίνει μέσα σε ειδικές περιστάσεις, αναδεικνύει και ορισμένα πολιτικής υφής ζητήματα που, υπό «κανονικές» συνθήκες, παρακάμπτονται συστηματικά, όπως, για παράδειγμα, την αδυναμία πρόσβασης ενός σημαντικού μέρους του πληθυσμού (περίπου του 50%) στο μεγαλύτερο τμήμα της εγχώριας καλλιτεχνικής δραστηριότητας (αποτέλεσμα, αναμφίλεκτα, ενός ετεροβαρούς και ηχηρά μεροληπτικού σχεδιασμού της πολιτιστικής ζωής), την παντελή έλλειψη μιας δυναμικής στρατηγικής αποκέντρωσης της τέχνης στην περιφέρεια αλλά, επίσης, και την ίδια την ποιοτική αξία αυτών των, εκτάκτου ανάγκης, διαδικτυακά παρεχόμενων μεταδόσεων. Η συγκεκριμένη πρακτική, όμως, θέτει και πιο δομικά ζητήματα, όπως το κατά πόσο το θέατρο, σε μια εποχή τεχνολογικής υπερδιέγερσης, μπορεί, με τη συνδρομή ενός μέσου, να καταστεί αντικείμενο επικοινωνίας ή, ακόμα, το κατά πόσο, οικειοποιούμενο τις ιδιότητές του μέσου που το διακινεί, αφομοιώνεται από αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

Θεατρικά Περιοδικά

Θεατρικά Περιοδικά

Η ιστορία των ελεύθερων θεατρικών περιοδικών  και, εν γένει, του θεατρικού Τύπου στην Ελλάδα, πρέπει να αναζητηθεί αρκετά πίσω στο χρόνο. Μια πρώτη προσέγγιση αυτού του είδους περιοδικού Τύπου απαιτεί, παράλληλα, και έναν απαραίτητο διαχωρισμό σε συνάρτηση με τις στοχεύσεις, τη θεματολογία και τη γενικότερη φιλοσοφία των εκάστοτε εκδόσεων, καθώς επίσης και τη χαρτογράφηση των συνθηκών μέσα στις οποίες αποκρυσταλλώθηκε αυτό που ο θεατρικός, και όχι μόνο, κόσμος αντιλαμβανόταν ως φυσιογνωμία θεατρικού περιοδικού: την παρεμβατική παρρησία στα ζητήματα τέχνης, τη σκεπτόμενη στάση, την επαφή με την πρωτοπορία, την τόλμη να αρθρώσουν, ακόμη και σε δύσκολες περιόδους, ρηξικέλευθες απόψεις για επιστημονικά, ιδεολογικά και αισθητικά ζητήματα.

Διαβάστε περισσότερα

Μοναχικές παραστάσεις χωρίς

Μοναχικές παραστάσεις χωρίς "αύρα"

Η περίοδος της καραντίνας ανέδειξε την τάση να διατηρηθεί μια θερμοκρασία στη σχέση του κοινού με το θέατρο, και εν γένει με τις παραστατικές τέχνες, μέσω διαδικτυακών μεταδόσεων μαγνητοσκοπημένων παραστάσεων. Περιώνυμοι καλλιτεχνικοί οργανισμοί, εγχώριοι και ξένοι, επένδυσαν συστηματικά στη συγκεκριμένη πρακτική με σύνθετη στόχευση: το μετριασμό της οικονομικής αιμορραγίας που επέβαλε το υποχρεωτικό lockdown (σε όσες περιπτώσεις προβλεπόταν μετάδοση έναντι καταβολής συνδρομής), την παραμονή του φιλοθεάμονος κοινού σε μια κατάσταση εγρήγορσης (στο βαθμό που δεν παρακωλύεται το συνεχές της παρουσίας της τέχνης στη ζωή του), την άμβλυνση των ψυχολογικών επιπτώσεων που προκάλεσαν οι συνθήκες εγκλεισμού και κοινωνικής απομόνωσης.

Διαβάστε περισσότερα

Οι επιδημίες στο Θεάτρο

Οι επιδημίες στο Θεάτρο

Ο λοιμός των Θηβών στον «Οιδίποδα Τύραννο» (περ. 428 π.Χ.) υπήρξε το πρώτο επιδημικό φαινόμενο που απασχόλησε το παγκόσμιο θέατρο. Ο Σοφοκλής θα ανακαλέσει την οδυνηρή πρόσφατη περιπέτεια του αποδεκατισμού του αθηναϊκού πληθυσμού όχι μόνο για να δημιουργήσει ένα δραματουργικό πυλώνα που, μαζί με το στοιχείο του χρησμού, στερεώνουν το μύθο της τραγωδίας ή, ακόμα, να επιτείνει την τραγικότητα, την εσωτερική δραματικότητα και να προκαλέσει το έλεος, το φόβο, την οργή και την από τραγωδίας ηδονή, αλλά για να σκιαγραφήσει ένα συμβολισμό, σύμφωνα με τον οποίο το ειδικό βάρος της ηθικής κάθε ατομικής πράξης και ευθύνης (πόσω μάλλον όταν πρόκειται για πράξη και ευθύνη εκ μέρους της εξουσίας), αναπόδραστα, μετακυλίεται και αποτιμάται σε ένα συλλογικό πεδίο (εν προκειμένω, σε αυτό της Πολιτείας).

Διαβάστε περισσότερα